به گزارش ايرنا، بادگيرها، نماد زيبايي، طراوت، خنكي و از طرفي نماد تاريخي بودن شهر يزد ، شهر 'قنات، قنوت و قناعت' است، شهري كه معمارانش ،آب را از زيرزمين و از دل خشكي با نوعي مهندسي حساب شده به نام 'قنات 'به كشتزارها آورده، مساجد و تكايا را آنچنان شكوه و جلال دادند و 'حسينيه بزرگ ' برپا كرده و قنوت را جلوه نو بخشيدند و در نهايت در دل كوير قناعت را پيشه خود كردند .
اين بناها در گذشته تنها وسيله خنك كننده محيط منازل بوده است و مردم گرمازده اين شهر كويري از گرماي طاقت فرساي تابستان به زير بادگيرها پناه مي بردند.
بادگيرها در گذشته نقش خنك كنندگي خانه و منازل قديمي را ايفا مي كرده است اما امروز به دليل صنعتي شدن و مدرنيته شدن، جاي خود را به وسايل خنك كننده برقي مانند پنكه و كولر داده است.
امروز بر فراز بام هاي منازل نوساز يزد، نماد صنعتي شدن را به وضوح مي توان مشاهده نمود جايي كه اثري از هنر و معماري اصيل ايراني و اسلامي نيست.
زندگي صنعتي تا جايي گسترش يافته كه امروز اثري از بادگير به عنوان نماد شهر يزد بر فراز بام خانه هاي نوساز يزدي يافت نمي شود.
بادگيرها بناهايي براي تهويه هوا داخل منازل هستند كه بر بام خانه هاي قديمي ساخته مي شد و علاوه بر آن به منظور خنك كردن آب بر فراز آب انبارهاي قديمي نيز ساخته مي شد و نمونه هاي آن در يزد زياد است.
امروز يكي از زيباترين و بلندترين بادگير با افزون بر 33متر ارتفاع در باغ دولت آباد يزد ساخته شده كه به بلندترين بادگير جهان معروف است و شهرت جهاني دارد.
در زير اين بادگير، جريان آب وجود دارد و تلفيقي از هوا و آب، طراوت و شادابي خاصي به مجموعه مي دهد.
گرچه بادگيرها به دست معماران و استادكاران بناهاي تاريخي ساخته شده اند اما تحقيقات يك گروه دانشگاهي در يزد نشان داده كه ساخت بادگيرهاي يزد كاملا مهندسي است.
با توجه به اينكه در گذشته معماران و استادكاران از فناوري و تكنولوژي روز بهره مند نبودند اما بادگيرها را با محاسبات دقيق ساخته اند و در ساخت آن ،خنك شدن فضاي خانه به خصوص تالار و زيرزمين بخوبي محاسبه شده است.
در خصوص اظهارنظر درباره بادگيرها 'اميرحسين ترك زاده' كارشناس مربوطه در اداره كل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان در اين زمينه حاضر به مصاحبه با خبرنگار ايرنا نشد و انجام آن را منوط به هماهنگي با معاون ميراث فرهنگي استان دانست .
وي چندي پيش در مصاحبه با يكي از سايت هاي خبر گفته بود: رطوبت و تمايل صاحبان خانه هاي داراي بادگير هم اكنون يكي از اصلي ترين عوامل تخريب بادگيرهاي شهر يزد است.
اميرحسين ترك زاده اظهار داشت: رطوبت با وارد كردن آسيب به ديواره بادگيرها، موجب سستي و تخريب تدريجي آن مي شود و صاحبان املاك نيز براي رهايي از خطر ريزش اين سازه بلند آن را يكباره تخريب مي كنند.
وي افزود: علاوه بر اين، تخريب هر يك از خانه هاي بافت تاريخي كه در جوار يك بادگير باشد، موجب سستي پايه آن خواهد شد و در نهايت به تخريب بادگير نيز منتهي مي شود.
ترك زاده يادآور شد: در خانه هاي قديمي و بعضا تاريخي يزد به دليل نوع خاص معماري از ناودان استفاده نمي شود و به همين دليل از نوعي تغار بر روي پشت بام براي جمع كردن آب باران استفاده مي شود كه در هنگام بارانهاي شديد، پر و سر ريز شدن اين تغار موجب ايجاد آسيب به ديوار بادگير مي شود.
وي با برشمردن عوامل تخريب بادگيرهاي شهر يزد اظهار داشت: رطوبت موجود در جداره بالايي سازه بادگير اگر در نهايت به پي برسد، كل بادگير را فرو خواهد ريخت، علاوه بر اين تخريب ديواره پشت بند بادگير نيز موجب ريزش بادگير خواهد شد.
تلاش خبرنگار ايرنا براي انجام مصاحبه با 'ذات الله نيكزاد ' معاون ميراث فرهنگي ،صنايع دستي و گردشگري استان يزد بي نتيجه ماند و وي نيز حاضر به انجام مصاحبه نشد.
مديركل سابق ميراث فرهنگي و گردشگري استان يزد با بيان اينكه يك كار تحقيقاتي و پژوهشي در زمينه بادگيرها انجام داده است به خبرنگار ايرنا گفت: در گذشته بهره برداري زيادي از اين بناها مي شد علاوه بر اين بادگيرها از جهت نوع معماري زيبايي خاصي به المان شهري و محيط طبيعي شهري مي شود.
'عزيزالله سيفي' كه هم اينك سكان فرمانداري يزد را در دست دارد روز شنبه در گفت و گو با خبرنگار ايرنا ،ميراث فرهنگي را نشانه هويت و تمدن و فرهنگ تاريخي مردم بيان مي كند و مي گويد: بادگيري ها در جابجايي هوا و تلطيف هواي داخل منازل نقش مهمي ايفا مي كند.
وي معماري اين بناها را ويژه، خاص و منحصر به فرد برشمرد و اضافه كرد: بادگيرها طوري طراحي شده اند كه باد را به مسيرهاي مختلف منازل هدايت مي كند.
سيفي تصريح كرد: برخي بادگيرها يك جهتي ،دو جهتي، سه جهتي و در برخي موارد چهارجهتي براي دريافت و هدايت باد به داخل منازل طراحي شده است.
مديركل سابق ميراث فرهنگي يزد تصريح كرد: بادگيرها هواي خنك طبيعي ايجاد مي كنند و از نظر پزشكي نيز به اثبات رسيده است كه مضرات هواي طبيعي از هواي توليد شده توسط وسايل خنك كننده كمتر است.
سيفي كه هم اكنون فرماندار يزد است ،اضافه كرد: زيبايي بخشيدن به المان شهري و صرفه جويي در مصرف انرژي نيز مزايايي است كه حفظ و احياي آن را ضروري مي سازد.
اين مقام مسئول ادامه داد: امروزه نوع و چگونگي جابجايي هوا توسط بادگيرها موجب شده است براي صرفه جويي در مصرف انرژي ،زيبايي المان شهري ،سرعت جابجايي هوا در برخي كشورها اروپايي مشابه اين بناها ساخته شود.
به گفته وي ،محققين يكي از دانشگاههاي فرانسه نيز با سفر به يزد و كارهاي تحقيقاتي بسياري درباره بادگيرهاي شهر يزد انجام داده اند.
وي با بيان اينكه در زمان مسووليت خود در سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري يزد بسياري از بادگيرها به همت ميراث فرهنگي و مشاركت مردم بازسازي، مرمت و احيا شده است، گفت: تعدد بادگيرهاي يزد و بافت هاي تاريخي شهرها زياد است و براي حفظ و احياي ان اعتبارات زيادي نياز است.
برخي كارشناسان معتقدند بادگيرها بايد احيا شود و اين امر با مشاركت ميراث فرهنگي و مالكان بناهاي تاريخي ميسر است.
از تعداد بادگيري هاي يزد آماري در دست نيست